LEHENTASUN LUDIKOAK (I): jolasen sailkapena

Iaz, jolasaren inguruko hautazko asignatura egin nuen unibertsitatean eta bertan, oso lan interesgarria burutu genuen. Taldeko lana zen eta ikerketa bat egin behar genuen 2 eta 10 urte bitarteko haurrei elkarrizketak eginez. Zenbat eta haur gehiago elkarrizketatu, orduan eta errealitatearen isla zehatzagoa lortuko genuen, noski.

Datu horiek, haurrek adin eta sexuaren arabera dituzten lehentasun ludikoak aztertzeko balio izango ziguten. Eta hala izan zen. Haurrek duten adinaren arabera, aukeratzen dituzten jolas-motak aldatu egiten dira; eta neska edo mutil izateak, jolas-motaren aukeraketan zerikusia baduela konturatu gara. Oso gai sakonak dira eta gu ez gara kausetan zentratuko, baizik eta ondorioetan; hau da, ez gara aukeraketa horien zergatietan zentratuko (nahiz eta oso interesgarria iruditzen zaidan, sexuen arteko bereizketan batez ere). Lan hau bitakoran jartzen saiatuko naiz, eta lortzen dudanean osorik jarriko dut. Informazio ugari dago eta jolasarekin zerikusia du guztiak, baina post honekin zuzenki zerikusi gehien duena 7. orrialdetik 12. era dela esango nuke.

Aldez aurretik, hautazko hori gazteleraz egin behar izan nuela esan behar dizuet eta lana beraz, gazteleraz dago. Dena den, eta lana hobeto uler dezazuen, nozio batzuk emango dizkizuet aldez aurretik.

Lana lortzeko klika hemen.

HAURREK GOGOKOEN DITUZTEN JOLASAK

Lehentasun ludikoak ezin ditugu aldaezin eta iraunkor bezala ulertu, baina zertara dakiten jolasten adierazten digute gutxienez. Lehentasun ludikoak faktore askoren menpekoak dira eta beraz, oso aldakorrak izan daitezke. Faktore horien artean honako hauek daude: testuingurua, eskura duten materiala, bakarrik dauden, norekin dauden, zenbat dauden, moda, urtaroa,...

JOLASEN SAILKAPENA

• JOLAS FUNTZIONALAK: objektuen gaineko jarduera sinpleak. Aro zentzu-motorean hasten dira eta ez dira sekula desagertzen, baina beste forma batzuetarako bilakaera du.

1. Motore-manipulatiboak: atsegina dute elementu nagusi. Adib.: bizikletan ibili, hondarrarekin jolastu, patinatu, zabuka,...
2. Lorpen jolasak: manipulatzearen atsegina mantentzen dute baina zerbait lortu edo eraikitzearen helburua du.
3. Jolas elektronikoak: ekintza bidez helburu bat lortu baina jolasaren diseinuak bideratzen du. Adib.: puntuak lortu, kotxeak aurreratu,...
   

• SINBOLO JOLASAK

: adierazi-adierazle harremana adierazten duten jolasak dira. Plantak egitetik, ekintza sozial baten sekuentzia konplexu eta luzeak antzeztera izan daitezkeenak (erosketak egitea adibidez).

1. Sinbolo jolas sinpleak: oraindik ezin digute sekuentzien
   azalpenik eman. Adib.: kotxe bati korrika egitea eragin, plastilinarekin aritu,...
2. Sinbolo jolas garatuak edo soziodramatikoak: testuinguru
   bat dute (etxea, sukaldea...), argumentu minimo bat, arau multzoa eta
   helburua (afaldu...).

• ARAU JOLASAK:

1. Arau jolasak gune irekitan edo kale jolasak: hartu eman sozialen barnean ematen dira; helburu berdina (kolektiboki bereganatu dutena) duten ekintzak elkartrukatzen dituzte. Jolasari zentzua ematen dioten arauen multzoan oinarritzen da. Espazio handia behar izaten da jolasteko.
   
2. Mahai-jokoak: araua nagusitzen da baina hauek jolasean bertan dute jatorria. Jolas hauek ez dira heldutasunarekin desagertzen.

jarraipena: LEHENTASUN LUDIKOAK (II): ikerketen emaitzak

iturria: EHUko Psikologia ebolutiboa eta hezkuntza mintegia

Esteka interesgarriak
Piaget: jolasen etapak

JOLASAREN EZAUGARRIAK ADINA DELA ETA

Post honetan, 0-6 urte bitarteko haur jolasentzako aproposak diren ezaugarri orokorrenak ikusiko ditugu. Honekin, jolasak adinez-adin hobeto aukeratu ahal izango ditugu.

L.F. Pérez Sánchez-ek egiten du ondorengo sailkapena, autore hauen ikerketak kontutan hartu eta gero: F. Secadas, S. La Fuente, C. Coll, I. Carrillo... . Horren arabera:

• 0-2 urte

: Jolasa esperimentatzeko aukera bat da, eta baita gorputza ezagutzeko aukera ere. Haurrak helduarekin gorputzaren bidez kontaktu izateko premia dauka, eta hori bere jolasa dela esan dezakegu. Haurrak txikiak direnean interesgarria litzateke haurrarekin jolastea, besoetan alde batetik bestera eramaten ditugula kulunkatuz, laztanduz edo magalean dagoela eskuko jolasak eginez. Objektuak ezkutatzen, gauzak agertarazten eta desagerrarazten, soinuak ateratzen dituzten materialak erabiltzen, tresnak manipulatzen,... jolastu daiteke. Ibiltzen hasten denean (12 hilabeterekin), ibiltzea oso gustuko du eta jolas erakargarrienak ondoko hauek ditu: gurditxoak eta gurpilak bultzatzea, manipulazio jolasak, otarrak material ezberdinekin bete eta hustea, urarekin egiten diren jolasak, musika kaxekin eta perkusiozko jolasak,... Helduarekin hitz egiten hasten direnean komunikazioa espontaneoa da, baina bere arreta irabazi beharko dugu,k eta froga ezberdinak egingo ditugu hori lortzeko. Gero, heldua imitatu nahiko du, errepresentazioko jolasak erabiliz. Bukaeran, beste batzuen ondoan jolastuko du, bere nortasuna taldearen barruan autoafirmatzeko. Etapa honetan sentsazio propiozeptiboak garatzen joango da (gihar tonua, orekaren kontrola mugimenduan edo mugimendurik egon gabe, mugimendu diferentziatuak -begiak mugitu, aurpegia mugitu gabe-, eta lateralitatea). Helmuga txikiak gainditzea lorpen handiak irabaztea suposa dezake.

• 3 urterekin: Oreka domeinua eskuratzen da beste trebetasunetan erabiltzeko. Manipulazio handiak menderatzen dira, gorputza eta gorputz adarren domeinua ematen da. Ez du mugimenduarekin esperimentatzen orain arte bezala, zalutasun mugimenduak koordinatzen hasten da, oreka desafiatuz eta akrobaziarantz gerturatzen. Jolas aproposenak ondokoak dira: jauzi egitekoak, pilota bat jaurtitzeko edo pilota txutatzeko jolasak,... Oraindik ez zaizkio jolas landuak edota arauak jarraitzeko zailak direnak proposatu behar. Imitazioak eta keinuak egitea oso gustukoa du. Erritmo jolasak oso egokiak dira.

• 4 urterekin: Oreka menperatzen du; baita mugimenduan ere. Modu honetan, lasterketako jokoak, pilotakoak, kulunketakoak,... sortzen dira. Ingurua interesatzen zaio eta jolasa integrazio sozialaren adierazgarria da. Horrela, besteekin harremanetan jartzen da taldeko arauak onartzeko eta errespetatzeko. Eskuko trebetasunak agertzen dira, eta rol jokoak.

• 5 urterekin: Taldean integratzen saiatzen da (hau 9 urterekin gertatzen da), umeen artean rolak edo paperak banatzen hasten dira, neska eta mutilen artean diferentziazioa dago,... baina oraindik txikia da, 9 urterekin banatuko dituzte. Errealitatea eta fikzioa nahasten dute, imajinazioa erabiliz.

• 6 urterekin: Espazioa menperatzen hasten dira, espazioa sartzen da pixkanaka jokoetan. Bikotea aukeratzen du laguntasunagatik.

Haur Hezkuntzan asko gustatzen zaie jokoak edo jarduerak errepikatzea; batez ere, menperatzen diren arte. Errepikatzeak ematen du atsegina.